Als je in de puberteit komt verandert je lichaam aan de buitenkant en ook aan de binnenkant. Meestal rond je 11e (bij meisjes) en 13e (bij jongens), maar vaak ook eerder of later, begint je lichaam zich te ontwikkelen.

De hormonen gieren door je lijf

Ze zeggen weleens ‘de hormonen gieren door je lijf’. Dat gebeurt inderdaad in je puberteit. Hormonen zijn de chemische stoffen in je lichaam die lichaamsprocessen regelen. Je gaat er volwassener uitzien. Meisjes krijgen borsten, beharing op de benen,oksels en in de schaamstreek. De menstruatie (ongesteldheid) komt op gang. Hierdoor wordt je vruchtbaar en kun je zwanger worden.
Jongens krijgen baardgroei, schaamhaar en de ‘baard in hun keel’, een lage, zwaardere stem. Je penis en ballen gaan groeien. Je hebt weleens een spontane zaadlozing (natte droom).

Ook je hersenen veranderen

In deze fase van je leven veranderen je hersenen, waardoor je dingen anders gaat bekijken dan vroeger. Je wordt gevoeliger voor prikkels, kunt snel afgeleid zijn, en (tijdelijk) van alles vergeten.

Je voelt je onzeker

Misschien vraag je je weleens af of anderen je aardig vinden? Of  je er ‘normaal’ uitziet? Dit soort vragen horen bij je puberteit. Je vrienden hebben waarschijnlijk hetzelfde.

Een wisselend humeur

Niet alleen je lichaam verandert, maar ook je gevoelens. Doordat je hormonen zo actief zijn, kunnen je emoties heel erg wisselen: het ene moment ben je heel vrolijk en blij, het volgende verdrietig en gekwetst. Het is lastig, maar het hoort er allemaal bij. Ook verliefdheid hoort bij de puberteit. Dat vreemde gevoel dat ze ook wel vlinders in je buik noemen.

Normaal

Aan al die veranderingen in je lichaam moet je wennen. Je kunt je er soms flink onzeker en onhandig door voelen. Het belangrijkste om te weten is dat het normaal is. Het hele proces van lichamelijk volwassen en geslachtsrijp worden, duurt ongeveer 2 jaar.

62 reacties

Geef jouw reactie

Geef jouw reactie

  1. Annoniemmx

    Hallo, ik ben een meisje van 13. Na het “vingeren” heb ik meestal erg buikpijn.. wat kan ik er aan doen?/doe ik iets verkeerd?

    • JouwGGD

      Hallo Annoniemmx,

      Vervelend dat je hier last van hebt. Wat vaak het geval is hierbij (vooral meisjes die hier nog weinig ervaring in hebben), is dat je ‘te snel en te veel’ wilt. Het weefsel van de vagina en alles wat er omheen ligt is erg gevoelig en je moet dus eigenlijk ook al erg opgewonden zijn voordat je begint om deze delen te stimuleren. Kijk ook eens hier voor meer tips.

      H. Krol, Jeugdarts

        • JouwGGD

          Hallo Annoniemmx,
          Nee hoor, het is niet ongezond (tenzij je het zo vaak zo doen dat je daardoor niet meer aan je andere (huis)werk toekomt!). Maar wel goed om erachter te komen hoe je het op zo’n manier kan doen dat je er geen last van hebt!

          H. Krol, Jeugdarts

  2. Anoniem

    Hey ik ben een meisje van 13 (bijna 14) ik heb de laatste tijd heel erg last van duizeligheid… Ik ben nog niet ongesteld en slik geen medicijnen. Bij de duizeligheid heb ik vaak hoofdpijn. Heeft dit te maken met de leeftijd en valt er iets aan te doen?

    • JouwGGD

      Beste Anoniem,

      Duizeligheid kan heel veel verschillende oorzaken hebben. Het ligt dus niet aan medicijnen of ongesteldheid, maar het kan bijvoorbeeld komen door een wat lagere bloeddruk, het kan zijn dat het in je familie zit, of het kan zijn dat de klachten in bepaalde situaties zich voordoen (bijvoorbeeld als je wat gespannen of angstig bent). Let bijvoorbeeld eens op wanneer je dit merkt (als je opstaat vanuit zitten of liggen, of juist in bepaalde situaties). Als je er last van houdt of bijvoorbeeld ook flauwvalt, ga dan eens langs bij de huisarts om te kijken of er niet meer aan de hand is!
      H. Krol, Jeugdarts

    • JouwGGD

      Beste Anoniem,
      Ten eerste (en belangrijk om te onthouden!): Dat je stemming veel en snel kan veranderen kan heel goed passen bij het ‘puber-zijn’. Dat hoeft dus ook nog niets te betekenen, al is het wel vervelend. Maar er is natuurlijk wel een verschil tussen af en toe moeten huilen of meermalen per dag ontroostbaar zijn door hoe je je voelt of wat er om je heen gebeurt. Het is goed om voor jezelf eens na te gaan: waarom moet je huilen (of is er helemaal geen reden of aanleiding voor?), hoe vaak moet je huilen, en kan dit overal/altijd of alleen op bepaalde momenten of in bepaalde situaties?
      Ook goed om eens jezelf af te vragen: heb je in het dagelijks leven (school, omgaan met vrienden/familie, motivatie) veel last van hoe je je voelt of kun je verder nog wel alles goed doen wat je wil? Duurt het maar even of voel je je eigenlijke de hele dag verder rot en kan je daarna niet meer vrolijk zijn?

      Als je er goed mee om kunt gaan en hierover kunt praten met iemand is dat heel fijn en kan het ook zomaar zijn dat het een fase is die ook weer over gaat. Maar als je er veel last van hebt, er dingen door uit de weg gaat of je bijvoorbeeld bijna altijd somber bent is het goed om hier zowel thuis over te praten en ook contact op te nemen met de huisarts om te kijken of er verdere begeleiding nodig is!

      Wat betreft wat je er zelf aan kunt doen.
      * Op het moment dat het gebeurt: ademhalingsoefeningen kunnen heel goed helpen om wat meer grip te krijgen op je lichaam en je gevoel. Ga bijvoorbeeld als je je zo voelt eens op een rustige plek zitten en adem dan, met een hand op je buik, diep in via je neus naar je buik. Houd de adem dan 1 of 2 secondes vast en adem daarna wat langer uit via je mond. Als je dit een tijdje doet en volhoudt zul je merken dat je je wat beter, of in elk geval rustiger, begint te voelen.
      * Om het te voorkomen: zoals ook hierboven staat, praat over hoe je je voelt met iemand. Dat kan thuis zijn of met een vriend/vriendin, of bijvoorbeeld een keer via de chat hier. Dat zorgt ervoor dat je niet alles zelf hoeft te verwerken of op te kroppen. Verder helpt regelmatig sporten, muziek luisteren of je gevoelens opschrijven ook vaak om je wat beter te voelen.

      Ik hoop dat je hier iets mee kunt.

      H. Krol, Jeugdarts

    • JouwGGD

      Beste anoniem,

      Wat vervelend dat je daar last van hebt, maar ik kan hier helaas weinig over zeggen. Meestal zou de ontwikkeling van schaamhaar niet pijnlijk moeten zijn, maar het kan natuurlijk soms wel jeuken of gevoelig zijn. Als je hier last van houdt of als het erger wordt zou het het beste zijn om hiermee eens naar de huisarts te gaan en dan alvast voor jezelf te bedenken: hoe lang duurt het al, waar is de pijn (op de plek van het schaamhaar of bij de penis zelf?), zijn er andere klachten?

      H. Krol Jeugdarts

  3. Annoniem

    Hoi ik ben 14 jaar
    me klas genoten zeggen altijd ik heb een grote penus
    En ik als ik thuis kom kijk ik naar me eigen penus en die is best klein vind ik zelf hoe krijg ik hem groot of iets anders waardoor ik me anders voel

        • JouwGGD

          Hallo M,
          Dr Jansen is er tijdelijk even niet, maar ik denk dat hij hiermee bedoelde dat de gemiddelde penislengte verschilt afhankelijk van welke afkomst je hebt. Genetische factoren (erfelijkheid) bepalen deels hoe groot je lichaamslengte wordt en ook hoe groot je penis wordt, en dit kan per land enigszins verschillen.

  4. Annoniem

    Hey ik ben een meisje van 12.
    En ik vind het heel irritand om een bh te dragen.
    Moet ik perse een bh dragen?
    Of is dat raar vogens de meeste mensen?

    • JouwGGD

      Beste Annoniem,

      Uiteindelijk mag je hier zelf over beslissen of je dit wel of niet wil dragen. Ook zou je eens rond kunnen kijken of vragen of er bepaalde soorten BH’s zijn waar je geen last van hebt!

      H. Krol, Jeugdarts

    • JouwGGD

      Beste Mariska,

      Wat is je leeftijd? en wat bedoel je met er volwassen uit zien? Iedereen is anders en het is niet vreemd of zo…
      Er is wel een Wikihow… die al eens gelezen?

      P. Jansen Jeugdarts

  5. Keet

    Hoi ik ben keet en ik ben 12 jaar,
    Ik heb vaak hoofdpijn en ben misselijk en heb niet echt vaak honger hoord fat bij de puberteit of is dat iets anders gr keet

    • JouwGGD

      Beste Keet,

      Hoofdpijn, misselijk horen niet bij de puberteit.
      Goed om met deze klachten naar de huisarts te gaan.

      P. Jansen Jeugdarts

  6. Leyla

    Hoii, ik ben 14 jaar maar mensen denken dat ik 12 jaar ben is dat normaal ik ben niet zo lang en het maakt me zo onzeker ,mijn puisten zijn heel erg klein en ik heb ook geen grote borsten (cup b 75 ) soms denk ik moet blij zijn met me zelf maar het is niet leuk dat ik telkens moet horen dat ik jonger ben dan dat ik ben. Zit ik wel in de pupertijd ?

    • JouwGGD

      Beste Leyla,

      Lastige vraag, want ja over 15jr ben je er alleen maar blij mee dat je er zo jong uit ziet 😉
      Nu heb je daar niets aan natuurlijk. Probeer ook eens te kijken naar waar je wél tevreden over bent. Focus je daarop! Dit kun je bijvoorbeeld doen door je sterke punten met kleding of make-up te benadrukken.
      Met de zelfhulp module van 99gram, leer je hoe je actief stil kunt staan bij positieve gevoelens.

      P. Jansen Jeugdarts

  7. Sara

    Hoi ik ben een meisje van 14 jaar ik ben best onzeker over me benen dus me kuiten die zijn best dun maar mij boven benen zijn wel iets voller is dit normaal? En wat kan ik er tegen doen om ze iets voller te krijgen

    • JouwGGD

      Beste Sara,

      Het is normaal als puber onzeker te zijn over je uiterlijk, een ieder heeft net een andere bouw.
      Het beste is om wat eerst iets te doen met je zelfvertrouwen. Daarnaast kan je mogelijk bepaalde spiergroepen trainen, maar dat is niet een snelle oplossing.

      P. Jansen Jeugdarts

  8. sanne

    Hoi ik ben 10 jaar oud 1.55 en weeg 35.2 kilo ik begin borsten te krijgen maar dat doet erg veel pijn hoort dat wel zo. Groetjes sanne

    • JouwGGD

      Beste anoniem,

      Ik heb er geen last van, indien jij er last van hebt zou ik naar de huisarts gaan.

      P. Jansen Jeugdarts

  9. anoniem

    Hoi ik ben 10 jaar oud ( bijna 11) en weeg 31 kilo en ben 1.57m ik heb borsten en moet per see een topje oftewel bh dragen maar dat wil ik niet wat nu oh en ben ik te licht goed of te zwaar

    • JouwGGD

      Beste anoniem,

      Op de site van voedingscentrum.nl kan je zien of je gewicht bij je lengte past! Je bent veel te licht, indien je denk dat je te zwaar bent zou het goed zijn om eens met een huisarts of jeugdarts een afsprak te maken.
      Ook de andere vraag: “moet ik een topje dragen”, komt die voort uit het gevoel ‘niet lekker in je vel zitten’??
      Kom anders eens op de chat om het hier over te hebben..

      P. Jansen Jeugdarts

  10. anoniem

    Ik ben 12 jaar en ik ben 1m73cm en weeg 48,5 kg , maar ik wil een sixpack laar ik krijg er maar geen , wat moet ik doen

    • JouwGGD

      Beste anoniem,

      Helaas is het antwoord, dat gerichte buikspieroefeningen, passende voeding en voldoende rust, geen garantie zijn voor dat felbegeerde wasbordje en dat het niet automatisch volgt op zo’n lifestyle. Die specifieke buikspieren zullen – hoe vaak en hard zij ook worden aangepakt – niet bij iedereen eruit knallen. Al is het vetpercentage nog zo laag en de hoeveelheid buikspieroefeningen nog zo hoog: een wasbordje is niet een gegeven. Waar ligt dat aan?
      de factor erfelijkheid (DNA), hormonen en vetpercentages.
      Misschien heb je gekeken naar Filemon, die kreeg ook met extreme methode niet echt een wasbordje.
      Is een wasbordje je ultieme doel, of een gezond goed getraind lichaam?

      P. Jansen Jeugdarts

  11. Anoniem

    Ik ben een meisje van 13 maar ben nog al dun ik heb wel borsten maar ik ben dun en heel onzeker over mezelf ik vraag me af of dit normaal is.

  12. anoniem

    Ik ben 10 jaar 1.53 en weeg 35 kilo ik krijg borsten maar wil het niet wat moet ik doen ik voel me niet fijn

    • JouwGGD

      Beste Anoniem,

      In de puberteit verandert je lichaam, sommige jongeren voelen zich daar onzeker bij/van en andere voelen zich er ongelukkig bij omdat ze zich van binnen anders voelen.
      Het zou goed zijn als we je een aantal extra vragen kunnen stellen, bv op de chat.

      P. Jansen Jeugdarts

  13. JouwGGD

    Beste Anoniem,

    Meisjes hebben vaak een groeispurt als ze tussen de 10 en 14 jaar zijn. Ze groeien eerst vooral in de lengte. Bij de meeste meisjes is er rond hun twaalfde een groeipiek. Zodra meisjes voor het eerst ongesteld zijn geweest, groeien ze niet meer zo snel. Ze groeien dan nog gemiddeld 8 centimeter. Is de lengtegroei voorbij, dan groeien meisjes ook in andere richtingen. Ze krijgen bijvoorbeeld rondere heupen.

    P. Jansen Jeugdarts

  14. JouwGGD

    Beste Anoniemj466,

    De eerste menstruatie vindt meestal plaats tussen 10 en 16 jaar. Blijft het langer uit, is het verstandig om een arts te raadplegen.
    Je bent daarmee vroeg, maar is het dus wel normaal. Op de site van sense.info staat veel informatie over seksualiteit en seksuele ontwikkeling, dus ook over ongesteldheid.

    P. Jansen Jeugdarts

  15. anoniem

    Ik ben 12 jaar 170cm en weg 50 kilo. Ik zat een jaar geleden op turnen en deed buikspieroeeningen om sterker te worden. Sommige vrouwen doen het om een platte strakke buik te krijgen. Ik wil dat ook zonder aanspanning. Maae ik wik ook geen mega 6pack. Hoe krijg ik super mooie strakke buik?

  16. anoniem

    Misschien ben ik een aansteller maar de laatste tijd ben ik overal vies van. Ik durf de leuning niet aan te raken, de deurklink open ik met me elleboog en was mn handen veel vaker dan gewoon. Ik voel me heel vies en ik haat het om af te wassen enz. Ik ruim alleen af en dat vind ik zo goor! Heb ik smetvreed ofzo want mn vader vroeg het een keer.

    • JouwGGD

      Beste Anoniem,

      Er zijn online smetvrees testjes, echter heb je daarmee niet meteen de diagnose. Daarvoor moet je echt naar een arts.
      Een criterium is ook of je door je angst (smetvrees) ook in het normale leven beperkt wordt. Sta je 10-15 keer per dag je handen te wassen, met tot gevolg dat je overal te laat komt of je handen kapot gaan.
      Indien de angst je leven gaat bepalen is het goed om naar de huisarts te gaan.

      P. Jansen Jeugdarts

  17. anoniem

    Ik ben 12 jaar weeg 50 kilo ben 170 lang en krijg hulp bij eetproblemen en angstproblemen. Ik heb lange benen maar ook hele rechten. Ik kan niet zien of ik dunne benen heb of geen enkels heb. Of ik heb gewoon hele smalle of dikke benen. Weet iemand wat er met mn benen is?

    • JouwGGD

      Beste Anoniem,

      Volgens mij is er niet iets met je benen, maar met je perceptie van je benen. Het kan een onderdeel zijn van je eetstoornis dat jij je eigen lichaam anders beoordeelt dan dat je bent.
      Goed om deze vraag aan je behandelaar te stellen.

      Groet P. Jansen Jeugdarts

  18. pietje1

    Hallo,
    Ik ben een jongen van 14 en ik heb een vraag. Ik mastrubeer bijna elke dag en vraag me af of dit ongezond is. Misschien heeft het te maken met dat ik op jonge leeftijd in de puberteit was (12 jaar). Kunnen jullie mij helpen uitleggen of dit ongezond is.
    Groetjes Piet

    • JouwGGD

      Beste Pietje1,

      Geniet je van het masturberen en voel jij je ook daarna fijn? Dan is er niets aan de hand. Seksverslaving betekent dat je meer met seks bezig bent dan je zelf prettig vindt. Het voelt alsof je geen controle meer hebt over je seksuele gedachten en gedrag. Het is een dwang geworden om seks te hebben. In bepaalde levensfases heb je nu eenmaal meer zin in seks en fantaseer je erover. Dit betekent dat seks voor jou prettig is. Zolang je dagelijkse dingen gewoon doorgaan, ben je niet seksverslaafd.

      P. Jansen Jeugdarts

  19. JouwGGD

    Beste Anoniem,

    Begrijp ik dat je nog geen geheel geen secundaire geslachtskenmerken hebt? of heb je wel beharing. Zo niet is het goed om naar de huisarts te gaan!
    Ergens tussen je 11e en 16e jaar krijg je je eerste zaadlozing: er komt sperma uit je piemel. Dat gebeurt soms tijdens een ‘natte droom’: je krijgt dan een spontane zaadlozing tijdens het slapen. Als je wakker wordt, merk je dat je bed een beetje nat is. Dan heb je dus niet in je bed geplast, maar je eerste zaadlozing gehad. Elke jongen (vanaf de puberteit) en elke man heeft sperma.

    P. Jansen Jeugdarts

  20. JouwGGD

    Beste Anoniem,

    Je kan er niet veel aan doen, niet iedereen zit op de zelfde leeftijd in de zelfde fase van de puberteit.
    Het beste is dan ook om niet te vergelijken (makkelijker gezegd dan gedaan…)

    P. Jansen Jeugdarts

  21. JouwGGD

    Beste Anoniem,

    De puberteit is niet voor iedereen op het zelfde moment. De menarche (eerste menstruatie) komt voor het 16de jaar, maar kan dus best nog even uitblijven. Dit is niet erg, maar wel soms lastig. Sense.info heeft ook een artikel over vergelijken met elkaar… echter stoppen de jongens daarmee niet met opmerkingen maken.
    Er is met andere woorden niets mis met jou, wel met die jongens (alleen weten ze dat nog niet ;-))
    Het is soms ook goed om je eigen weerbaarheid te trainen. Opkomen voor jezelf. Dit kan je doen met sporten, maar er zijn ook trainingen (rots en water-training). Hier over weet de jeugdarts van school meer.

    P. Jansen Jeugdarts

  22. JouwGGD

    Beste Anoniem,

    Ik denk dat je het dan over krachttraining hebt? Er is veel discussie over krachttraining in de groei.
    Sporten (wat cardio en kracht combineert) is altijd goed. De beweegnorm voor kinderen is dagelijks minstens een uur lopen, fietsen of ingespannen spelen (minimaal 5 MET) om aan de norm te voldoen. Hiervan moeten de activiteiten twee keer per week gericht zijn op het verbeteren of behouden van kracht, lenigheid of coördinatie. (dit geeft je een idee)

    P. Jansen Jeugdarts

  23. JouwGGD

    Beste Anoniempjeeee,

    Op sense.info staat een artikel over onzeker zijn! Al is dat makkelijker gezegd dan gedaan. Niet alle meisjes zitten in de zelfde fase van de puberteit, kan best zijn dat het bij jou iets langer duurt. Dit zegt niets over de uiteindelijke groei trouwens. Je hebt mogelijk gewoon een ander tempo.
    Onzekerheid zelf hoort ook weer bij de puberteit. Het is normaal, maar moet niet gaan beperken. Ja kan altijd op de chat terecht.

    P. Jansen Jeugdarts

  24. JouwGGD

    Beste ANNONIEM,

    Vraag is waar je iets aan wil doen, de dikke boven benen of de onzekerheid?
    Specifiek alleen de afvallen op de bovenbenen bestaat niet. Het is altijd goed om gezond te eten en goed te sporten. Kracht training van de benen zal juist spieropbouw geven en niet slankere benen.
    Zijn je bovenbenen wel zo dik, of vind je dat alleen zelf. Soms is het ook goed om op je positieve kanten te focussen en deze juist te benadrukken. Dit kan door kleding bv. Daarnaast voel je jezelf al beter indien je goed in je vel zit.

    P. Jansen Jeugdarts

  25. JouwGGD

    Beste ANNONIEMPJE,

    In het artikel van thuisarts.nl staan een aantal tips! Daarnaast is het goed om te kijken naar de situatie waarin je gaat zweten. Komt het door spanning of emotie of heb je net hard naar school gefietst, na de gym. Op het moment dat je meer controle kan uitoefenen op het zweten, heb je weer minder last van het zweten.

    P. Jansen Jeugdarts